O valego. As falas de orixe galega do val do Ellas (Cáceres - Estremadura)

O valego, lección de resistencia

PILAR PONTE

A colección Crónica de Xerais reservábanos como fin de festa para 2013 un interesante ensaio sobre as falas de orixe galega en Estremadura. Un estudo dialectolóxico? Si e non. A resposta será afirmativa en canto o obxecto de estudo, mais tanto polo contido do volume como polo seu obxectivo estamos perante unha obra que vai máis aló resultando unha lectura interesante non só para sisudos filólogos senón tamén para calquera persoa interesada en como a fala pode sobrevivir durante séculos grazas á conciencia idiomática e de comunidade diferenciada dos seus falantes.

O doutor Xosé-Henrique Costas actualiza, reestrutura e revisa de xeito conxunto os estudos realizados ao longo de dúas décadas de visitas ao Val do Ellas engadindo ademais materiais inéditos. Para isto achega a descrición da xeografía, onomástica, demografía e economía do val formado polos “Tres Lugaris”, realiza unha historia do galego nesta zona, desenvolve as hipóteses sobre o mantemento no tempo desta fala, delimita as falas obxecto de estudo e leva a cabo unha minuciosa descrición lingüística.

Resultan especialmente atractivos desde o punto de vista sociolingüístico o capítulo dedicado ao contexto lexislativo e político das linguas minorizadas en España, o que estuda a Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias, así como o que afonda na historia da reivindicación destas falas.

Como o autor recolle no epílogo, o que interesa é que o valego “se coñeza e se recoñeza, que se ame”.

COSTAS GONZÁLEZ, Xosé-Henrique: O valego. As falas de orixe galega do val do Ellas (Cáceres – Estremadura). Edicións Xerais de Galicia. Vigo, 2013. 278 páxinas.

Este texto foi publicado o xoves 9 de xaneiro de 2014 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo.

Ámote Leo A. - Destino xalundes

LEO NON É BARBIE

Pilar Ponte

Prefiro espirme dende un comezo e confesar a miña debilidade pola escrita de Rosa Aneiros. Foi por iso para min un motivo de ledicia saber desta Ámote Leo A. Destino xalundes, e todo un agasallo que fose a primeira entrega dunha triloxía que continuará en xaneiro e xuño do vindeiro ano.

E comezas a ler e convérteste en Leo, nunha universitaria antes de se incorporar ao mundo laboral dos adultos, e visitarás lugares (Lisboa, Granada, Barcelona, Marrakech…), coñecerás xente, pensarás que os cartos non che chegan, aprenderás dos demais, e, sobre todo, aprenderás de ti.

Cáesme ben, Leo, e creo tamén que me gustas tanto porque es ti e asemade a que quixeramos ser moitas de nós que no seu momento non tivemos a afouteza que cumpría para afrontar unha viaxe iniciática como a túa na que nos atopar antes de emprendermos viaxes compartidas. Fascínasme porque me ensinas que Xalundes (agora xa con maiúscula) agarda por nós. Viaxo contigo páxina a páxina porque tes unha nai odiosamente protectora como todas as nais, porque es rabuda coma ti soa e porque non te pareces en nada a unha Barbie colgada dun Ken.

Mais Leo non viaxa soa, alguén lle deixa mensaxes de amor nun cartel, nun muro, no chan… quen está a facer a viaxe canda ela? quen lle declara o seu amor dende o anonimato? Si, a de Valdoviño atrápanos na tea do seu suspense, e teñas a idade que teñas desexarás ter rematado este curso a carreira.

Algúns xa estamos preparados para a segunda (Estación de tránsito) e a terceira (Terminal de… chegadas?) entregas, anímote a que emprendas o teu particular Destino xalundes con Leo A.

Este texto foi publicado o xoves 12 de decembro de 2013 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo.

Contos de soños e sombras

Entre o medo e o terror

PILAR PONTE

 

Contos de soños e sombras de Ariza Piñeiro aparece na meritoria colección Alcaián de UrcoEditora, unha aposta por zume novo na arte da palabra. 

 

Este libro de relatos móvenos entre o medo e o terror con finais por veces sorprendentes ao gusto de Dieste (“A rapaza do meu soño”). O soño convértese nun elemento nuclear ao redor do que xiran obsesivamente varias das historias. O mundo do inconsciente é o punto de conexión entre a realidade e o mundo das tebras, a regaña pola que se coan almas que buscan vinganza ou que nos veñen buscar para nos levar canda elas.

Un dos acertos creativos do autor é o seu aproveitamento da nosa traxectoria fílmica, que lle permite aforrar na parte narrativa porque abonda con suxerir para provocar en nós a imaxe impactante, sabedor de que xa ten gravada nos nosos ollos toda unha cinematografía do terror previa. Contribúe tamén a isto a presenza do Ariza guionista, de tal xeito que o diálogo rápido é quen leva todo o peso da trama precipitándonos cara a uns finais fatais (“Xamais voltarei ao pazo”).

Mais non todas as historias son de medo, e así temos “A lenda do pequeno trasno”, unha fermosa metáfora en clave trasno dos mecanismos de represión utilizados polos centros de poder.

Desexamos que Ariza Piñeiro teña unha vizosa carreira literaria e que non se demore en nos ofrecer o seu próximo froito.

ARIZA PIÑEIRO, César: Contos de soños e sombras. Urco Editora. Colección Alcaián. A Coruña, 2012. 208 páxinas.

_____

Este texto foi publicado en outubro 2013 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo.

Manuel Lueiro Rey (1916-1990) A liberdade ferida

A homenaxe colectiva
PILAR PONTE 

Con Manuel Lueiro Rey (1916-1990) A liberdade ferida realízase un acto de xustiza cun autor do exilio interior, ese exilio moito tempo infravalorado no seu labor de sostén da vida cultural galega durante o período da ditadura franquista.

Na obra, aqueles que tiveron un contacto directo co escritor e xornalista van construíndo o seu perfil biográfico. Atopamos aquí o que o coordinador do volume, o escritor e estudoso Ramón Nicolás, deu en chamar a “causa Lueiro”, un círculo dos afectos ao redor do autor de Fornelos de Montes. É por iso que non cabe falar dun ensaio ao uso, xa que se abandona aquí o estudo distante para sentir que “as lembranzas son difíciles”, como recoñece o fillo do autor, e entramos nese roce pel con pel.

Intervención de Ramón Nicolás na presentación do libro no Grove (Fotografía de Todo Grove).

O volume avanza con estudos sobre a obra da que se ofrecen textos inéditos e chegamos a entender como o contacto coa xente da emigración en Arxentina vai influír no paso do castelán ao galego no autor.

Este libro contén ademais unha homenaxe artística colectiva na que participan máis dunha vintena de autores e autoras de diferentes xeracións creativas con producións que van dende a ilustración ata a poesía e a prosa pasando pola caricatura, completando deste xeito un fermoso mosaico de admiración e solidariedade.

NICOLÁS RODRÍGUEZ, Ramón (Coord.): Manuel Lueiro Rey (1916-1990) A liberdade ferida. Edicións Xerais de Galicia. Vigo, 2013. 224 páxinas.

_________

Este texto foi publicado o 10 de outubro de 2013 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo.

"Feminismos" e aprender a estar

PILAR PONTE

Cando vin o filme A onda (2008) de Dennis Gansel que demostra como calquera cidadán democrático é susceptible de ser manipulado para se converter en parte dun sistema ditatorial, pensei que debería ser obrigatorio para todas as persoas o seu visionado para saber estar alerta en democracia. Despois de ler Feminismos, teño unha sensación semellante, a de ter asistido a unha ensinanza fundamental que debería ser compartida e xa non hei esquecer. 

Este volume a catro mans chega a nós grazas á profesora Olga Castro (que nace así de forma exitosa para o ensaio longo despois dunha ampla experiencia en artigos académicos e divulgativos) e á polifacética María Reimóndez (tradutora, ensaísta, novelista, poeta, activista...) que constrúen un ensaio divulgativo rigoroso e ameno que espero teña un longo percorrido lector na nosa sociedade.

A obra estrutúrase en catro grandes bloques de achegamento ao tema. O primeiro deles está dedicado a establecer unhas liñas definitorias mínimas do que podemos considerar feminismos. O segundo bloque dá conta das voces múltiples dos feminismos en Occidente, en Asia ou en África, aquí haberemos de atopar, tamén, un apartado destinado especificamente ao desenvolvemento dos feminismos en Galicia de indispensable lectura, pois estrutura e visibiliza movementos e persoas dende a Idade Media ata os nosos días. O terceiro bloque titulado “Temas planetarios” é especialmente interesante en canto analiza aquelas problemáticas comúns como a violencia de xénero, a maternidade ou a orientación sexual que percorren todo o planeta. O ultimo bloque, “Os feminismos e as disciplinas” ensínanos como os feminismos contribuíron a cambiar as formas de ver e facer nos diferentes ámbitos da cultura, por exemplo no ensino onde están a defender unha escola coeducativa que persegue a pluralidade, a liberdade e a igualdade. Ademais, o libro inclúe un completo índice analítico así como tamén, unha bibliografía recomendada moi actualizada.

Feminismos non só é unha transmisión de datos, é a experiencia de aprender a estar na vida como muller, privativa das mulleres, e porén necesitada tamén dos homes. É a vivencia de se saber pertencente a “esa inmensa revolución pacífica que día a día muda todas as sociedades para facelas máis democráticas”, unha obra que deixa pouso no corazón.

CASTRO, Olga / REIMÓNDEZ, María: Feminismos. Vigo, 2013. 292 páxinas.
_________

Este texto foi publicado en 2013 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo.

10 anos de Faro da Cultura

Hoxe cumpre dez anos a publicación do suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo. 

Gustaríame desde aquí darlle as grazas ao capitán da nave, a ese home grande chamado Xosé Ramón Pena, por me ter dado a oportunidade de formar parte da tripulación e por achegarme a lecturas que doutro xeito nunca tería experimentado.

Amigos sempre: Por tras da sotana

POR TRAS DA SOTANA

PILAR PONTE

Amigos sempre é unha novela de Afonso Eiré que viu a luz por primeira vez no ano 1998 con grande éxito de público e que agora reedita A Nosa Terra. O libro, que conta a historia dos anos de Seminario en Lugo dun grupo rapaces desde o seu ingreso, leva a cabo unha descrición polo miúdo da vida dentro desta institución, das relacións de poder, da disciplina, dos malos tratos, dos abusos sexuais mais tamén do nacemento da conciencia de grupo e da solidariedade. Un texto de agradable lectura no que as páxinas voan cara ao final moi ao noso pesar.

Haberá quen pense que resulta moi oportuna a reedición da obra neste momento en que están saíndo á luz tantos e tantos casos de abusos sexuais por parte de membros da igrexa Católica en todo o mundo e non lle faltará razón. Aínda que en forma novelada, Eiré pon ao descuberto prácticas ilícitas e denunciables por tras da sotana. Tanto é así que o autor ten confesado que esta novela nacera con vocación de reportaxe pero que non o puido ser porque algúns dos seus compañeiros non están dispostos a denunciar publicamente e só queren esquecer ese capítulo terrible do seu pasado.

Desde a óptica de hoxe, chama a atención a estratexia de romper cos lazos familiares dos rapaces e o clima de constante prohibición, de como lles era revisado o correo, se lles prohibía participar nas vacacións nos labores do campo, ir ás festas, ir á cidade... pois en todo había pecado e abandono do camiño dun “Dios” afastado e ríxido.

Non podemos deixar de comentar as aldraxes que dentro do seminario recibían aqueles que usaban o galego, motivo de castigo para todo o grupo cando algún neno o falaba, e o desprezo co que era tratado todo o que proviña da vida labrega como un submundo de seres inferiores animalizados do que os futuros cregos tiñan que renegar canto antes.

Lonxe de titulares sensacionalistas, Amigos sempre cumpre unha dupla función, dunha banda convértese nun instrumento de denuncia dos abusos que se produciron nesa época no seo dalgúns seminarios, e doutra banda sérvenos para entender unha etapa moi importante na traxectoria vital de boa parte dos dirixentes galegos e que logo había deixar pegada tanto nos seus comportamentos a nivel persoal como nas vinculacións persoais que se estableceron no futuro.

EIRÉ, AFONSO, Amigos sempre, A Nosa Terra, A Vigo, 2010, 295 páxinas.


(Este artigo foi publicado o 7 de outubro de 2010 no suplemento cultural Faro da Cultura de Faro de Vigo. O Suplemento pódese descargar desde aquí.)

As Deusas do Calvario: Retallos de vida

Francisco Antonio Vidal (fotografía de La Voz de Galicia).

RETALLOS DE VIDA

PILAR PONTE

As deusas do Calvario é o fermosísimo título da oitava novela de Francisco A. Vidal, prolífico narrador, xornalista e ensaísta que nesta ocasión nos ofrece un texto que se move entre a novela social e a novela de protagonista heroica a través de textos fragmentarios que a xeito de crebacabezas debemos de ir compoñendo ao longo da lectura.

Xa ao comezo da obra nos situamos xeograficamente no polígono de Sabón e na costa de Oseiro, pertencentes ao concello de Arteixo nos arrabaldes da Coruña, desde ese momento inicial convertida na CIDADE con maiúsculas. E así, como o autor non aspira só a contar unha historia, senón tamén  a nos explicar a configuración da cidade e a súa forma de existir, intercala unha serie de oito textos denominada Teoría da cidade onde desprega abertamente a súa condición de etnógrafo. A urbe aparece convertida nunha forza destrutiva capaz de acabar en poucas horas cos fortes e mañosos brazos dos homes e de transformar as tensas peles de doncela en doncelas deslucidas. Unha estrutura de círculos concéntricos de forza atraente de carácter centrípeto serve para explicar como desde os máis afastados arrabaldes os integrantes de cada círculo aspiran a formar parte do círculo seguinte ata formaren parte do “centro centrísimo” que se corresponde co centro xeográfico e económico identificado coa felicidade. 

Vidal converte o arrabalde en barrio e realiza un retrato fiel das forzas que nel interactúan pola altura dos anos setenta. Trátase dunha narración crúa, sen eufemismos, na que dá conta da complexa engrenaxe que fai funcionar ese microcosmos-barrio. Un lugar habitado por esas deusas do Calvario que lle dan título á obra, mulleres sufridoras, incomprendidas, vítimas de diferentes circunstancias que as condenan a traxedias onde se impón o silencio. 

Como di a señora Antonia, unha das heroínas da novela, “a vida está feita de retallos [...] dependendo da costureira, con eles pódese facer un farrapo ou o vestido dunha noiva”, estas palabras actúan como máxima e cada un é quen de trazar o seu camiño. Así uns no barrio  conseguen salvar o chanzo da marxinalidade e ascender socialmente mentres que outros esmorecen por vieiros errados que só conducen á dor. Alí atopamos a Inés e a Sabela, e acompañámolas no seu camiño, a unha desde a “princesa de la boca de fresa” de Sabina ata un cadáver de trinta e tantos no encoro e a outra ata os salóns etiqueteiros das donas de obras de beneficencia, e a Antonia maltratada e a Moncha nai sufridora. Vidal xuntou os retallos e confeccionou un fermoso mantelo feito de abelorios de negro loito para o noso goce lector.

VIDAL, FRANCISCO A., As deusas do Calvario, Editorial Toxosoutos, Colección Nume, A Coruña, 2009, 208 páxinas.

(Este artigo foi publicado o 23 de setembro de 2010 no suplemento cultural Faro da Cultura de Faro de Vigo. O Suplemento pódese descargar desde aquí.)

Areaquente, o acoutamento da existencia

Hoxe Areaquente de An Alfaya gañou o Premio San Clemente 2010, alegroume a noticia, creo que a obra merece o premio como xa merecera o Lueiro Rey. 

Aproveito a ocasión e déixovos aquí  o artigo escrito para o suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo que saíu publicado o 24 de decembro  de 2009. Nel falo sobre esta novela publicada por Sotelo Blanco Edicións.

Fotografía de Paco Vilabarros en A Nosa Terra.

O acoutamento da existencia

Pilar Ponte

Acabo de rematar a lectura de Areaquente de An Alfaya, premio Lueiro Rey 2009 de novela curta que non ha decepcionar. Sempre é gozosa a concesión dun premio, en primeiro lugar polo compromiso dos convocantes coa nosa cultura, neste caso o concello do Grove e a editorial Sotelo Blanco e en segundo lugar polo que supón de valoración da obra en si e de promoción social do título gañador. Neste caso hai que engadir a dotación económica (3000 euros) que non é nada desdeñable nestes tempos en que a crise económica parece sempre que comeza polas artes.

A obra de Alfaya, inscríbese de pleno no existencialismo no que ten de exploración da condición humana e  da liberdade individual. A capacidade de decidir e de asumir posteriormente a responsabilidade envolve a todas as personaxes do texto: do Val e Bernarda nun momento determinado optan pola fuxida como errada táboa de salvación, Primitivo e Elixio deciden calar e afogar así as súas existencias, Inés decide deixar a do Val, Cao decide suicidarse. Unha e outra vez as diferentes decisións de todos eles trazan xiros inesperados nunha trama que non deixa de nos sorprender ata un final que a discreción non nos permite desvelar.

E non podemos deixar de ver as influencias do mestre do existencialismo, e así, Do Val, como o Meursault de L’Étranger de Albert Camus, experimenta o illamento. O protagonista no seu desamor non desexa ter ningunha relación con ninguén e nese estado total de illamento semella ter perdido a sensibilidade e nin a morte do amigo é quen de o facer reaccionar, non está para ninguén, só está para si mesmo, o resto é pura desconexión do mundo materializada nese silenciar o móbil. E tamén como na obra do alxeriano, aquí a calor adquire valor de axente como un elemento que modifica a conduta das personaxes, atúrdeas e condúceas ao soño, de tal xeito que viven nun alternativo estado de soño vixilia onde por veces perden a consciencia de en cal dos dous estados se atopan.

Inevitable é tamén facer referencia á potente presenza lorquiana anticipada xa co poema “Tierra seca” que atopamos nos textos que preceden á obra. Velaí a esencia de La casa de Bernarda Alba perante nós neses habitantes de Areaquente, que como as personaxes do granadino, padecen esa calor que intensifica a tensión dramática e tamén posúen o carácter triste dos de terras secas, e esa vivencia da paisaxe condúceos agora aquí, como outrora acolá, á fatalidade. Mundos endógamos que só poden conducir á autodestrución. Unha fonte creativa que a autora lonxe de ocultar mesmo quere explicitar con esa chiscadela que supón a utilización do mesmo nome para unha das súas protagonistas.

Outro eixe vertebrador da novela é o visual. A imaxe sobrepasa o papel de escenario para adquirir protagonismo na construción do discurso narrativo, aínda que o termo imaxe resulta moi xeral e debeiramos falar máis propiamente dun encadramento fotográfico co que a autora vai recortando e fixando parcelas da realidade nos nosos ollos de lectores fotógrafos. E así na propia obra atopamos confirmacións destas visións diferentes sobre un mesmo elemento convertido en personaxe: “Para Inés era un sentimental; para Veiga un nostálxico. A perspectivas sobre a súa persoa coincidían”. Noutras ocasións An Alfaya afástanos e achéganos coma se cambiase de lentes desde unha panorámica de todo o páramo a unha macro das engurras dunha man ao tempo que leva a cabo unha perfecta dosificación da trama. Areaquente configúrase deste xeito como un texto rico de apaixonante lectura que nos lembra canto de básico temos nas nosas comúns existencias.

ALFAYA, An: Areaquente; Sotelo Blanco Edicións; Colección Medusa ; A Coruña, 2009; 187 páxinas.

Aquí, o vídeo da presentación da obra.

Níxer: mantendo a ollada

 

Viaxes e aventura humanitaria

Pilar Ponte

A primeira noticia que tiven do libro foi a través de Emereci, moi boa conselleira, que recollía no seu blog a cita de Camilo Franco "Porque unha vida en Occidente non ten prezo, pero a vida en África non ten valor", a partir de aí xa todo foron boas palabras para Níxer.
O libro é unha iniciativa de Acción Contra a Fame (ACF), unha ONG humanitaria internacional que combate a desnutrición infantil, e Cultura Solidaria Galega (CSG), un colectivo de persoas da cultura galega que apoian voluntaria e desinteresadamente á delegación en Galicia da ACF. Da colaboración entre estas dúas organizacións xorde a viaxe que Francisco X. Fernández Naval (escritor), Camilo Franco (escritor e xornalista), Alfonso Costa (pintor) e Moustapha Bello Marka (escritor nixerino residente en Zinder) realizaron ao país africano e que daría como froito Níxer.

Mapa da fame en África da FAO.

Neste volume de viaxes e aventura humanitaria cada un dos autores recolle de xeito diferente e complementario as súas visións e vivencias dese estado africano, ata hai ben pouco o máis pobre do mundo, para que nós non miremos para outro lado e sigamos mantendo a ollada cara a ese Níxer de estatísticas inhumanas.
A parte de Fernández Naval é a que máis se achega ao libro de viaxes literario nun interesante e ameno relato desde a partida ata o regreso. A parte realizada por Camilo Franco é unha compilación de breves textos que se configuran como unha galería de instantáneas dese país fugaces e potentes. Tripla é a contribución de Alfonso Costa, con creacións plásticas nas que adiviñamos expresións nas faces insinuadas, e con creacións textuais, primeiro en prosa, e logo en verso. Unhas composicións poéticas nas que fai protagonista a muller africana tanto na súa beleza como na súa traxedia. E remata a obra cun conto infantil de Moustapha Bello Marka traducido do francés por Carlos Arias.
Unha chamada de atención ás nosas bibliotecas escolares, non deberían deixar de adquirir esta obra porque ofrece en galego dous dos elementos imprescindibles para a consecución dun "hábito lector sólido", a diversidade de enfoques e tamén de contido. Níxer convértese tamén dese xeito nun bo recurso educativo interdisciplinar onde atopar historia, antropoloxía, arte, economía, literatura, educación en valores... desde a lectura amena e amable sen deixar de ser fiel á dura realidade que nos transmite.
Níxer non é bo pola humanitaria orixe da iniciativa, nin polos fondos que se recaden, é bo en si mesmo como produto cultural, ameno e interesante. Lean este libro, non se han sentir defraudados, e logo, merquen outros exemplares para agasallar, sexan esa man que lle dá á estrelamar unha segunda oportunidade devolvéndoa ao mar que a deixou esquecida na area porque "non nacen flores na primavera de África".

FERNÁNDEZ NAVAL, Francisco X. et al. Níxer. Vigo: Xerais, colección Crónica, 2010, 263 pp.

(Este artigo foi publicado o 3 de xuño de 2010 no suplemento cultural Faro da Cultura de Faro de Vigo. O Suplemento pódese descargar desde aquí.)

Bookcrossing en Barcelona

Aquí vos deixo o artigo escrito para o suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo e publicado o 22 de abril de 2010. Nel falo sobre a novela A paixón de Alexandra de Xulio Ricardo Trigo publicada por Xerais.

En Xulio Ricardo Trigo temos a un autor catalán de orixe galega. Creador polifacético, desenvolve o seu labor como escritor, tradutor e artista plástico en Cataluña desde 1965. Non se trata dun escritor especificamente xuvenil senón que este tipo de obras conviven dentro da súa produción coa “narrativa de adultos”. Pero a súa relación coa literatura é máis ampla e nela inclúense dende o xornalismo cultural ata a docencia de escritura creativa. Desde 2004, publica o blog El violinista celest sobre temas literarios, artísticos e cinematográficos como forma de ter contacto directo cos seus lectores e de poñer en orde as súas cousas.

Xerais, na súa colección Fóra de xogo, tráenos a última novela xuvenil de Trigo, A paixón de Alexandra, unha historia de amor aos libros e á literatura, de amizade e de aventura ambientada en Barcelona. Estes temas mestúranse na novela co da integración dos inmigrantes, a amizade, a música ou o alcoholismo. Outra obra súa que tamén podemos ler en galego é A desaparición de Evelyn (Galaxia, 2001).

O libro é a historia da amizade que nace entre Alexandra e a súa nova amiga Eva, que lle descubrirá o apaixonante mundo do bookcrossing, de como ese cruzamento de libros casual se pode converter nunha aventura paixonal.

Alexandra, a protagonista, é unha amante lectora de Haruki Murakami (o reservado escritor que os alumnos do Premio San Clemente conseguiron traer a Galicia en 2009), pero na súa afección lectora crúzase a obra da escritora arxentina Alejandra Pizarnik que desata nela unha auténtica paixón lectora. Nos poemas de Pizarnik, presentes na novela, a protagonista atopa o seu alter ego e isto produce nela unha vivencia literaria ata daquela descoñecida.

Asemade, Alexandra establece unha relación co seu compañeiro de instituto Ricard que foxe dos convencionalismos de romances merengóns presentes en moitas novelas xuvenís. Álex é unha adolescente que decide e vai ser ela a que marque os tempos nunha relación que nace caprichosamente, sen ir a remolque do compoñente masculino da parella. Tamén é orixinal a distancia sentimental entre os dous, sen paixón nin namoramento.

Xulio Trigo gusta de levar o libro ao libro, de xeito que esta temática non é nova no autor, na súa anterior novela xuvenil, Una lectora de Txèkhov (2006), Carla vai coñecer a vida do pasado a través da lectura do autor ruso, e xa dez anos antes, na súa obra El misteri del Barri Gòtic (1996), tamén xuvenil, atopabamos tres adolescentes afeccionados á literatura que a partir dun libro levan a cabo unha investigación e unha descuberta.

Manifestamos a nosa queixa sobre a excesiva brevidade da novela, quizais se podería falar dunha certa precipitación no remate dunha historia que nos deixa con ganas de máis páxinas.

TRIGO, Xulio Ricardo: A paixón de Alexandra; Edicións Xerais; colección Fóra de Xogo nº 127; Vigo, 2010.

Melancolía de Sofá de Luísa Castro

Aquí vos deixo o artigo aparecido o 15 de abril de 2010 no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo. Nel falo sobre o libro de artigos xornalísticos Melancolía de sofá de Luisa Castro publicado por Xerais.

(Clica na imaxe para ver en grande)

Contra o silencio

Clicando na imaxe do texto poderás ler a miña colaboración no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo sobre a obra de F. X. Redondo Abal, O fulgor e as tebras sobre as bibliotecas na II República.

Podes ler unha entrevista a Francisco Xavier Redondo Aval nas páxinas de Fervenzas Literarias.
Tamén podes atopar outras reseñas sobre a obra aquí, no Blog de César Salgado.

Admiración discrepante

Clicando na imaxe do texto poderás ler a miña colaboración no suplemento Faro da Cultura de Faro de Vigo sobre a obra Ramón Piñeiro ou a reinvención da cultura galega de Xesús Alonso Montero.

A corpo aberto de Manuel Rivas

A última obra de Manuel Rivas, A corpo aberto, é unha recompilación de artigos publicados no xornal El País e na revista Integral onde o autor expresa o seu xeito de ver o mundo dende un posicionamento «Indie», libre, crítico e militante. O escritor a corpo aberto, cédelles a propia voz a aqueles que desde a súa perspectiva defenden as causas xustas: o ecoloxismo, a memoria histórica, a liberdade, a visibilidade da muller, a honradez política ou o respecto á vida animal, entre outras.

A primeira parte está dedicada á análise da «España do Último Día», a da crispación da era Aznar. Aquí convertémonos en periferia, o centro é Madrid e atopamos os temas que nos poderia ofrecer calquera analista político do reino, pero peneirado pola visión literaria de Rivas, tan lonxe do copy / paste ao que nos ten tan afeitos a prensa actual. Botamos de menos aquí algunha cita a pé de páxina explicando quen é quen, un elemento textual que axudaría a manter a vixencia da obra pasado certo tempo.

A segunda parte, titulada «Amnesia retrógada», céntrase na denuncia da desmemoria histórica, tanto na Guerra Civil, como na posguerra e na ditadura franquista, así como tamén na arxentina a través do caso da familia Oesterheld.

A terceira parte está dedicada á revolución do mar, aquí somos centro, e o autor máis ca ninguén, convertido en cronista e protagonista. Reivindica así a traxectoria do movemento cívico galego na aventura d’ O Xurelo, no desastre do Prestige, no nacemento de Nunca Máis e na ocupación das Encrobas.

Na última parte, «Re-existencias», o autor abandónase máis á forza da literatura e atopamos algúns dos mellores textos da obra: «O ganso salvaxe e o cazador acazapado», «As formas dos tesouros», «A ópera das ras» ou «A felicidade clandestina».

Manuel Rivas é un autor de lectura varia e ben aproveitada, isto é, un erudito, que se afasta da linguaxe xornalística común polos vieiros da literatura. Gusta de compartir o que le e sempre se lle agradece a lealdade coa cita textual, aínda que por exceso poida chegar mesmo á cita da cita.

Cómpre felicitar a Vicente Curtis polas fotos da cuberta e contracuberta que resumen os contidos básicos da obra (ecoloxismo, memoria, dor e literatura) e onde por estar, ata está a arañeira literaria de Virginia Wolf. E ollamos as fotos da obra, pucas, moi poucas, mais as xustas. Son as fotos das tres familias: a do sangue (a do autor), a da solidariedade (a das catro fillas de Elsa e HGO) e a do compromiso (a familia d’ O Xurelo, os tripulantes dunha noz de esperanza no medio do Atlántico).

E leo e desleo "O ganso salvaxe" e volvo crer nos tesouros, neses que as mans escritoras deixan por aí, "camuflados", para nos agasallar coa felicidade clandestina. Pilar Ponte.

Crítica publicada en prensa no Faro da Cultura (suplemento do Faro de Vigo) o 19 de febreiro de 2009.

_______________

Outros enlaces relacionados co autor e con esta obra:

O autor en: Galipedia, Praza das Letras, AELG, Biblioteca Virtual Galega, Cátedra Miguel Delibes, Galaxia, lg3 e Xerais.

2008/12/09 Manuel Rivas e Teresa Moure no Diario Cultural. (audio)

2008/12/08 Entrevista en Falemos de Libros no Cultur.gal. (vídeo)

2008/11/26 Entrevista en Vieiros.

*** Enlaces relacionados coa versión traducida ao castelán.

2009/02/08 Entrevista en Página 2 de Televisión Española. (audio)

2009/02/08 Entrevista en Página 2 de Televisión Española. (vídeo)

2009/01/26 Entrevista e caricatura en Nanocartoon.

2008/11/26 Entrevista en Periodista Digital. (vídeo)